(…) «Η προπαγάνδα επιφέρει την μόλυνση της ανθρώπινης ψυχής, που είναι χειρότερη από την καταστροφή του σώματος». (Λόρδος Ponsonby, 1926)

O όρος «προπαγάνδα» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από την Καθολική εκκλησία το 1622, όταν αποφασίστηκε η οργάνωση μιας εκστρατείας ενημέρωσης και διάδοσης των ιδεών του καθολικισμού (Congregadio de propaganda fide) για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι αποδυνάμωσης του κύρους και της ισχύος, που εγκυμονούσε η διαδικασία ανασυγκρότησής της.

Οι ορισμοί της προπαγάνδας, στο βαθύ πέρασμα του χρόνου που ακολούθησε ως τις μέρες μας, διαφοροποιήθηκαν, καθώς σε διαφορετικές περιόδους η αρχικά ουδέτερη προσέγγιση του όρου έδωσε την θέση της στην πλήρως αρνητική αντιμετώπιση της άσκησής της. Συγκεκριμένα η ταύτιση του όρου με την εξαπάτηση, - και όχι πλέον με μια διαδικασία πλοκής, γέννησης και επικοινωνίας ιδεών -, επήλθε στις αρχές του 20ου αιώνα και συγκεκριμένα από το 1920. Είχε προηγηθεί η πρώτη παγκόσμια ανθρωποσφαγή κατά την διάρκεια της οποίας, αλλά και στο άμεσο διάστημα που προηγήθηκε αυτής, καταγράφηκε η ευρεία χρήση ψευδών και αναληθών πληροφοριών με στόχο την χειραγώγηση μεγάλων και διαφορετικών πληθυσμών.

Είναι αλήθεια ότι η προπαγάνδα πρώτα απ' όλα στηρίζεται στην κατασκευή, διαχείριση και εκμετάλλευση συμβόλων με στόχο την εξαπάτηση και τελικά την χειραγώγηση εκείνων στους οποίους υποβάλλεται, σε εκείνους στους οποίους διεγείρεται το συναίσθημα με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραμερίζεται εντελώς η λογική τους, αλλά και οι προηγούμενες ιδέες που ενστερνίζονταν.

Τα σύμβολα (υλική υπόσταση κατά κάποιον τρόπο μιας ιδέας) οπτικά ή ακουστικά, χειρονομίες ή γραφικές απεικονίσεις, λάβαρα ή κτίσματα, ακόμη και επέτειοι γεγονότων, έρχονται να συμπυκνώσουν μια ή περισσότερες ιδέες που υποβάλλονται σ' ένα πλήθος ανθρώπων που μαζοποιούνται. Η κατασκευή της εικόνας ενός μυθοποιημένου ηγέτη έρχεται να ενισχύσει όλα τα προηγούμενα. Ο τόνος της φωνής του έρχεται να μιμηθεί και σε κάθε περίπτωση να συνεπάρει τις μάζες, να θυμίσει το παρελθόν, με την μυσταγωγία να φθάνει στα ύψη λόγω της μουσικής υπόκρουσης, του φωτισμού και του χώρου που επιλέγεται.

Έχει παρατηρηθεί, ακόμη, ότι η ένταση της προπαγάνδας εκ μέρους ενός καθεστώτος, καθώς και η συστηματική της χρήση διακρίνονται από μια περιστασιακή άσκηση σε «κρίσιμες στιγμές», αφού στη πρώτη περίπτωση τα επιθυμητά για την εξουσία αφορούν τον δραστικότερο και μονιμότερο έλεγχο της σκέψης και της συμπεριφοράς.

Ο Δρ Γιόσεφ Γκαίμπελς υπουργός προπαγάνδας της χιτλερικής Γερμανίας είχε ισχυριστεί ότι «αν θέλουμε μια ιδέα να διεισδύσει στις μάζες, πρέπει να την επαναλαμβάνουμε συνεχώς και πάντα. Η προπαγάνδα δεν γνωρίζει περιορισμούς στην ικανότητα προσαρμογής της», ενώ είχε υποστηρίξει, επίσης, ότι «ακόμα και η πιο ευφυής προπαγανδιστική τεχνική δεν θα φέρει αποτέλεσμα εκτός αν μια ουσιώδης αρχή βρίσκεται συνεχώς στο μυαλό - (η προπαγάνδα) πρέπει να περιορίζεται σε ορισμένα σημεία μόνο και να επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά».

Ένας σημαντικός στόχος της προπαγάνδας των κάθε τύπου καθεστώτων, αφορά την απόσπαση συναίνεσης εκ μέρους πλήθους ανθρώπων, που ακινητοποιούνται απέναντι στην εξουσία, δίχως να είναι απαραίτητο να ασκηθεί άμεση βία ενάντιά τους. Ενίοτε η προπαγάνδα δεν στοχεύει αποκλειστικά στην δραστική αλλαγή της άποψης πλήθους ανθρώπων, αλλά και στην διατήρηση της υπάρχουσας τάσης και την αποφυγή εκδήλωσης συγκεκριμένων πράξεων αντιθετικών ή ανταγωνιστικών σε αυτήν.

Ο Edward Bernays, ανιψιός του Φρόυντ έγραφε στο περιβόητο έργο του «Propaganda» (1928) μεταξύ άλλων: «Ο έξυπνος και συνειδητός χειρισμός της οργανωμένης γνώμης των μαζών είναι σημαντικό στοιχείο μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Αυτός που είναι σε θέση να καθοδηγεί αυτό τον αθέατο μηχανισμό της κοινωνίας συνιστά μια αόρατη κυβέρνηση, που αποτελεί την πραγματική δύναμη που κυβερνά ολόκληρη τη χώρα». Ο Bernays, που επηρέασε καταλυτικά πλήθος επιγόνων του (συμβούλους κομμάτων, κυβερνήσεων, πολυεθνικών κ.α.), πέτυχε να υποβάλλει στους καταναλωτές-πελάτες των εταιριών που τον προσλάμβαναν, μια Ψευδαίσθηση Ταυτότητας.

Τους έπεισε πως καταναλώνοντας μπορούν να υπάρξουν ως ανεξάρτητες προσωπικότητες, διαφοροποιημένες από τη μάζα. Ο Bernays, που υπήρξε «άξιος» μελετητής των έργων του θείου του, αξιοποιώντας τις ιδέες του Φρόυντ γύρω από τις βαθύτερες ανθρώπινες επιθυμίες και τα όνειρα κατάφερε να τα τυλίξει σε ελκυστικά πακέτα και να τα ρίξει στην αγορά για λογαριασμό των εταιριών-πελατών του. Ο Bernays λάνσαρε την ιδέα πως οι εταιρείες μπορούσαν να πουλούν όχι μόνο όσα χρειάζονται οι άνθρωποι, αλλά το οποιοδήποτε προϊόν - ή ιδέα -, αρκεί να πιέσουν τα κατάλληλα ψυχολογικά κουμπιά.

Μ' άλλα λόγια προχώρησε στην κωδικοποίηση της παρουσίασης ενός αντικειμένου με τρόπο, που να αγγίζει βαθύτερες επιθυμίες κατασκευασμένες ή μη, και στην εκμετάλλευση βαθύτερων φόβων του καταναλωτή, συνδέοντας μέσα του το προϊόν με την ψευδαίσθηση της ασφάλειας και της σιγουριάς. Η καθημερινή επανάληψη μιας διαφήμισης στην συνέχεια ισχυροποιεί αυτή την σύνδεση και την σταθεροποιεί…

Η προπαγάνδα πολλές φορές δεν χρησιμοποιεί αποκλειστικά το ψεύδος και τις «υπερβολές», αλλά και μικρές δόσεις «αλήθειας» ή διαφόρου είδους «αλήθειες», που εναλλάσσονται και αλληλοδιαδέχονται μικρότερες ή μεγαλύτερες δόσεις ανακριβειών με αποτέλεσμα η σύγχυση να επιτυγχάνεται σε τέτοιο βαθμό που να παραλύει κυριολεκτικά η σκέψη, να εμποδίζεται ή να καθυστερεί σημαντικά η δυνατότητα λήψης αποφάσεως. Ο Τζώρτζ Όργουελ έγραφε σχετικά στο «1984»: «Αληθινή δύναμη δεν είναι η δύναμη πάνω στα πράγματα, αλλά πάνω στους ανθρώπους. Δύναμη είναι το να κομματιάζεις το ανθρώπινο μυαλό και να το ξανασυναρμολογείς δίνοντάς του το σχήμα που επιθυμείς».

Η προπαγάνδα αναπαράγει τις εξουσιαστικές σχέσεις, καθώς μετατρέπει τον απλό υποστηρικτή σε οπαδό του καθεστώτος, καθώς μπολιάζει τον οπαδό συνεχώς με όλο και μεγαλύτερο φανατισμό όχι για να τον καταστήσει απλό χειροκροτητή του καθεστώτος, αλλά για να τον ετοιμάσει να ασκήσει και ο ίδιος άμεση ή έμμεση βία στους διαφωνούντες. (…)

Από anarchypress.gr.

Πρόσφατες δημοσιεύσεις...

Αναζητήστε στον ιστότοπο...

How to Carve Wood